Olimpik Türk

Aslı Nemutlu Neden Yaşamıyor, Michael Schumacher Neden Hayatta?

Bundan günü gününe 2 yıl önce, 12 Ocak 2012’de milli kayakçı Aslı Nemutlu Erzurum’da geçirdiği bir kaza sonucu hayatını kaybetti, henüz 18 yaşındaydı.

29 Aralık 2013’te dünyanın gelmiş geçmiş en başarılı Formula 1 yarışçısı Alman Michael Schumacher Fransa Alpleri’nde bir kaza sonucu beyin travması geçirdi ve hastaneye kaldırıldı. Son haberlere göre 45 yaşındaki Schumacher’in hayati tehlikesi geçiyor olmakla birlikte durumu hassasiyetini koruyor, kendisi uyutulmaya devam ediyor. Komada ikinci haftasını dolduracak.

Aradaki fark tek bir araçtan kaynaklanıyor: ambulans helikopter. Acil durumlarda müdahale hızı hayat kurtaran en önemli etken. Özellikle ağır kazalarda, beynin etkilendiği, iç kanamanın olduğu durumlarda saniyeler ölümle kalım arasındaki çizgiyi belirliyorlar. Üstüne üstlük bir de kaza “normal” ambulansın ulaşmasının çok güç veya imkansız olduğu bir yerdeyse (hem Schumacher hem Nemutlu da durum buydu) helikopter, insan hayatını kurtaran tek taşıt.
Aslı Nemutlu’nun kazasından sonra gerek basında çıkan haberlerde (Kar Prensesi’ni yaşatacak hiçbir önlem yoktu – Vatan ) gerekse Sağlık Bakanlığı’nın yaptığı basın açıklamasında açıkça görülen bir şey var: Türkiye’de helikopterle acil hayat kurtarma sisteminde büyük eksiklikler var. Tabii içine bakan yakınlarının karıştığı 112 Acil İstasyonu krizi olan bir ülkede bu durum garip değil.
Helikopterin avantajı, tahmin edeceğiniz üzere sadece yaralıyı hastaneye hızlı ulaştırma da değil, “yaşatarak” ulaştırma. Yani helikopter bir taraftan yaralıyı hastaneye çabuk ulaştırıyor, evet, fakat diğer taraftan yaralıya acil müdahalenin mümkün olan en hızlı şekilde yapılmasını sağlıyor. Bu hayati öneme haiz. Çünkü ambulans helikopter hastaya ulaştığı zaman hastanın çoktan kalbi durmuş olabilir vs. Hastayı gerekirse reanime etmek, helikoptere yüklemek ve yolda ölmemesini sağlayarak en yakın acil servise ulaştırmak… bütün bu faktörlerin birleşimi hastayı hayatta tutan denklem.

Mürettebat ve Donanım

Kurtarma helikopterleri bu bağlamda ikiye ayrılıyorlar: doktor taşıyan helikopterler ve acil durum müdahalesi için tam techizatlı ambulans helikopterleri. Haliyle bu yazının konusu ikinciler. Bu helikopterlerde sadece yaralıyı helikoptere yükleyecek değil, aynı zamanda helikopterde hastaneye ulaşana kadar hayatta tutmaya da yarayacak teknik donanım ve eleman bulunuyor. Bu nedenle bir ambulans helikopterin mürettebatında pilot(lar) ve doktor dışında HEMS (Helicopter Emergency Medical Services) eğitimi almış sağlık görevlisi de bulunuyor.
Donanımlar ise genel olarak ufak bir acil servis. Aspirasyon sistemi, oksijen donanımı, hastanın muhtelif verilerini okuyacak cihazlar, elbette defibrilasyon, enfüzyon sistemleri, inkübasyon imkanı…

Türkiye’de Askeri Helikopter

Türkiye’de helikopterli kurtarmanın büyük ölçüde askeri helikopterlerle yapılıyor olması aslında bir eksikliğin sonucu. Özellikle dağlık bölgelerde tam teçhizatlı bir kurtarma helikopteri sisteminin bulunmayışı, işi jandarmanın omuzlarına yıkıyor. Türkiye’de Jandarma Havacılık Komutanlığı bünyesinde Havacılık Birlikleri helikopterle kurtarma işinden sorumlular.
Askeri helikopterler, düzgün çalışan ambulans helikopter sistemine sahip ülkelerde ise sadece büyük miktarda tahliye gereken durumlarda kullanılıyor. Örneğin 1999’da Avusturya/Galtür’de çığ nedeniyle kapanan köylerden insanların tahliyesinde çok fazla askeri helikopter kullanılmıştı.

Türkiye’de 17 Ambulans Helikopter Var

Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın bilgilerine göre 112 Acil Servisi’nde hizmet veren 17 ambulans helikopter var. Ankara ve İstanbul’da 2’şer tane, Antalya, Kayseri, Diyarbakır, Erzurum, İzmir, Çanakkale, Bursa, Afyon, Konya, Adana, Samsun, Trabzon ve Van’da birer tane ambulans helikopter var. Bu helikopterlerin hizmet sahalarını buradan (Word dosyası) detaylı olarak öğrenebilirsiniz.

Aslı Nemutlu’nun kazasının olduğu bölgedeki helikopter Erzurum’daydı ve olması gereken Nemutlu’nun kazasından en fazla 10 dakika sonra oraya helikopterin gelip, ilk müdahalenin yapılıp Nemutlu’yu heliportlu Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ne nakletmekti.

Bütün Türkiye’de Sadece 26 Heliport

Bir diğer sorun ise sadece helikopter varlığının yetmemesi, aynı zamanda helikopterin inebileceği heliporta sahip bir hastane gerekiyor haliyle. Türkiye’de Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün internet sayfasından heliportlar kaç tane, neredeler, öğrenmek mümkün.
Türkiye’de heliport sayısı hızla artıyor. En son resmi rapor olan 2013 performans programına göre Türkiye’de 2012 yılında 54 tane olan heliport sayısı 2 gün önce yeniden güncellenen listeye göre (Excel dosyası) Ocak 2014 itibariyle 64’e çıkmış durumda.
Ancak bu heliportların sadece 26 tanesi bir hastane ya da sağlık kurumuna ait. Bu durumda “112’nin helikopteri var ama inecek pisti yok” tarzı haberlerle de karşılaşmak olası.

Almanya ve Avusturya

Elimin altında verileri olan 2 ülkeyle mukayese etmek istedim bu bilgileri: Almanya ve Avusturya. Almanya’da ambulans helikopter servisi 1970’lerde, Avusturya’da 1983’te başlamış.
Almanya’da en büyük hava kurtarma filosuna sahip olan kurum ADAC (bizdeki Turing’in muadili). Onun dışında içişleri bakanlığının ve birkaç özel kurumun da ambulans helikopterleri var.
İstatistiklerine ulaşmak kolay olduğu için ADAC ile sınırlayayım: 37 istasyona dağılmış 49 ambulans helikopter var. Bu helikopterler 2013’te 49 binden fazla uçuş gerçekleştirdiler. Yuvarlarsak helikopter başına senede 1000 uçuş, ya da günde 3 uçuş demek bu.
Nüfusu hepi topu 8.5 milyonluk Avusturya’da ise ADAC’nin muadili ÖAMTC 2001’de askeriyenin ve içişleri bakanlığının kurtarma helikopteri işletmeyi bırakmasından beri en büyük ambulans helikopteri filosuna sahip: 18 ambulans helikopteri geçen yıl 16 binden fazla uçuş gerçekleştirmişler (diğer işletmecilerin helikopterleri ile beraber Avusturya’da toplam 38 ambulans helikopter var). Yuvarlak hesap helikopter başına senede 891, günde 2,5 uçuş demek (parantez içinde belirtmek gerek, Avusturya sayıştayı Avusturya’da gereğinden fazla helikopter olduğunu ve “gerek olmadığı zamanlarda da” helikopter kaldırıldığını belirtiyor).
Yukarıda Türkiye’de 26 hastane heliportu dedim, gerek Avusturya, gerek Almanya’da 120’nin üzerinde hastane heliportu mevcut.

Uçuş Sayıları Almanya’nın 30 Yıl Gerisinde

Sağlık Bakanlığı’nın en güncel istatistikleri olan 2012 yılında bu 17 helikopter 3.155 hasta nakletmiş, yani bu kadar sayıda uçuş gerçekleştirmiş. Helikopter başına senede 185 uçuş, ya da ortalama iki günde bir uçuş demek.
Gene büyüklük olarak Türkiye ile mukayese etmenin daha mantıklı olduğu Almanya’da Türkiye’nin bugün ulaştığı senede 3000 civarı uçuş 1980 yılında yapılıyormuş. Yani kabaca Almanya’nın 30 yıl gerisindeyiz diyebiliriz bu konuda.

Almanya 2 Dakika – Türkiye 7 Dakika

İlginç bir bilgi de şu: ADAC acil durum çağrısı geldiğinden itibaren helikopterin 2 dakikadan az bir süre içinde uçuşa hazır olduğunu söylüyor. ÖAMTC helikopterin 3 dakika içinde kalktığını belirtiyor.
Oysa Sağlık Bakanlığı’nın “helikopter işletilmesine dair esaslar” maddesinde görev emrini takiben 7 dakika öngörülmüş (Word dosyası, Madde 3.6).
Sağlık Bakanlığı’nın basın açıklamasında kara ambulansının Nemutlu’nun kaza mahalline intikal süresi 20 dakika olarak veriliyor. Schumacher ise gazeteci Jonathan Noble’nin yazdığına göre kazasından 15 dakika sonra helikopterle en yakın hastaneye çoktan ulaştırılmış.

Bitirirken

Bu yazıyı Aslı Nemutlu’yu ve Michael Schumacher’in kazalarını bir arada Nemutlu’nun vefat yıldönümüne denk getirmiş olmak için yazmadım.
Tam tıbbi raporu bilmemekle beraber, nerdeyse emin olduğum bir şey var: Aslı Nemutlu, şanssızlık eseri kazasını gelişmiş bir ülkede değil de Türkiye’de yaptığı için hayatını kaybetti.
Bunu çok iyi biliyorum, çünkü ben hayatımı bir kurtarma helikopterine borçluyum.
Schumacher’i kurtaran Fransız helikopterinin fotoğrafını Helimat sayfasından aldım. Kırmızı helikopter Sağlık Bakanlığı’ndan. Diğer bütün fotoğraflar Avusturya/ÖAMTC sayfasından. Görülen bütün helikopterler ambulans hizmetleri tarafından en çok kullanılan helikopterlerden, çift motorlu Eurocopter EC135.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

To Top